ऋतूचक्र बदलले की कोलमडले? अवेळी पाऊस आणि निसर्गाचा कोप!

"Only न्युज धाराशिव" वृत्तसेवा

तुळजापूर | उमाजी गायकवाड

पूर्वी निसर्गाचे एक ठरलेले चक्र होते. 'मृग' नक्षत्राला पावसाळा सुरू व्हायचा, दसरा-दिवाळीत थंडीची चाहूल लागायची आणि उन्हाळ्यात घामाच्या धारा सुटायच्या. पण आज परिस्थिती पूर्णपणे बदलली आहे. सध्या हिवाळा सुरू आहे की पावसाळा, हे ओळखणे कठीण झाले आहे. अवेळी येणारा पाऊस, सोसाट्याचा वारा, विजांचा कडकडाट आणि गारपिट यांमुळे मानवी जीवनासोबतच निसर्गाचेही मोठे नुकसान होत आहे.

शेतकरी आणि सर्वसामान्यांचे कंबरडे मोडले

बेमोसमी पाऊस आता केवळ हवामानाचा अंदाज राहिला नसून, तो अनेकांसाठी कर्दनकाळ ठरत आहे. शेतात उभ्या असलेल्या पिकांचे नुकसान तर होतेच, पण त्यासोबतच वीज पडून होणारे मानवी मृत्यू आणि पशुधनाची हानी मन सुन्न करणारी आहे. लग्नसराईच्या काळात अचानक येणाऱ्या पावसामुळे अनेक कुटुंबांचे आर्थिक गणित बिघडत असून आनंदाच्या क्षणांवर विरजण पडत आहे. व्यावसायिक, छोटे विक्रेते आणि रोजंदारीवर काम करणाऱ्या कष्टकऱ्यांचेही अतोनात हाल होत आहेत.

बदलत्या हवामानाचा इशारा

निसर्गाच्या या लहरीपणाला आपण 'हवामान बदल' (Climate Change) म्हणून ओळखतो. वाढते प्रदूषण, जंगलतोड आणि निसर्गाच्या साखळीत मानवाने केलेला हस्तक्षेप यामुळे ही परिस्थिती ओढवली आहे. पूर्वीच्या काळी पावसाचे दिवस निश्चित असायचे, पण आता ढगफुटीसारखे प्रकार आणि विजांचा तांडव कोणत्याही ऋतूत पाहायला मिळत आहे. विजांच्या गडगडाटासह होणारी गारपिट ही केवळ पिकांचा शत्रू नसून, ती पर्यावरणातील पक्षी आणि वन्यजीवांसाठीही जीवघेणी ठरत आहे.

सावधानता आणि उपाययोजनांची गरज

अशा कठीण परिस्थितीत प्रशासनाने केवळ पंचनामे करण्यापुरते मर्यादित न राहता, हवामानाचा अचूक अंदाज ग्रामीण भागातील शेवटच्या घटकापर्यंत पोहोचवण्यासाठी प्रयत्न करणे गरजेचे आहे. नागरिकांनीही विजांचा कडकडाट सुरू असताना झाडाखाली न थांबणे, सुरक्षित ठिकाणी आश्रय घेणे आणि हवामान खात्याच्या सूचनांचे पालन करणे आवश्यक आहे.

निसर्ग आपला मित्र आहे, पण जेव्हा आपण त्याच्या मर्यादा ओलांडतो, तेव्हा तो अशा प्रकारे कोपतो. बेमोसमी पावसाचे हे संकट म्हणजे निसर्गाने दिलेला धोक्याचा इशारा आहे. आपण वेळीच सावध होऊन पर्यावरणाचे रक्षण केले नाही, तर भविष्यात ऋतू ओळखणेही दुरापास्त होईल.